İthalatta gözetim belgesi uygulaması, 11 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2026/39 sayılı Tebliğ ile belirli eşyalar için yeniden düzenlendi. Tebliğ, kapsamdaki eşyanın yalnızca belirlenen gümrük kıymetinin altında birim kıymete sahip olanlarının ithalatını hedefliyor; yani düzenleme fiyat eşiği bazlı çalışıyor. Bu eşiğin altında beyan edilen ürünler ancak Ticaret Bakanlığı (İthalat Genel Müdürlüğü) tarafından düzenlenecek gözetim belgesi ile ithal edilebilecek. Gümrük beyannamesinin tescili sırasında bu belge ilgili gümrük idaresince aranacağı için, belgesi olmayan bir sevkiyat gümrükte takılabilir. Kısacası düzenleme, ithalatçıya beyan öncesinde tamamlanması gereken yeni bir idari adım ekliyor.
Gözetim Belgesi Kimleri ve Hangi Ürünleri Kapsıyor?
Tebliğ, kapsamı gümrük tarife istatistik pozisyonları (GTİP) üzerinden ve her pozisyon için belirlenen birim kıymet eşiği ile tanımlıyor. Uygulama yalnızca karşısında gösterilen gümrük kıymetinin altında birim kıymete sahip eşyayı ilgilendiriyor; eşiğin üzerindeki beyanlar bu belge yükümlülüğüne tabi değil. Bu nedenle her ithalatçının önce kendi GTİP'lerini ve beyan ettiği birim fiyatları Tebliğ ekindeki listeyle karşılaştırması gerekiyor. Eşik altında kalan bir kaleminiz varsa, o kalem için gözetim belgesi almadan beyanname tescil ettirmeniz mümkün olmayacak. Örneğin listedeki bir pozisyonda birim kıymeti eşiğin altında kalan bir sevkiyat planlıyorsanız, sipariş aşamasında belge sürecini de takvime dahil etmeniz gerekir.
E-İmza ile Başvuru Nasıl Yapılıyor?
Başvurular, Gümrükler Tek Pencere Sistemi kapsamında Ticaret Bakanlığı internet sayfasındaki "İthalat Belge İşlemleri" bölümünden elektronik imza ile yapılıyor; alternatif olarak e-Devlet üzerinden de erişim mümkün. Firma adına başvuruyu yapacak e-imza sahibinin, İthalat İşlemlerinde Elektronik Başvuru İçin Yetkilendirme Tebliği (İthalat: 2026/19) çerçevesinde önceden yetkilendirilmiş olması gerekiyor. Yeni başvuru ekranında belge türü olarak "TPS-0964-Gözetim Belgesi Sanayi" ve Tebliğ/Karar alanında bu Tebliğ seçiliyor. Ardından başvuru formu elektronik doldurulup Ek-2'deki form ve belgeler eksiksiz yüklenerek yetkili kullanıcının e-imzasıyla tamamlanıyor. Elektronik ortamda bir aksaklık yaşanırsa Ek-1 formu ve ticaret sicil tasdiknamesiyle fiziksel başvuru da yapılabiliyor.
Belge Numarası Beyannameye Nasıl İşleniyor?
Gözetim belgesi elektronik ortamda düzenleniyor ve başvuru formundaki e-posta adresine bildiriliyor; başvuru sahibine ayrıca yazılı bildirim yapılmıyor. Bildirimde sistemin ürettiği 23 haneli belge numarası ile belge tarihi yer alıyor. Bu iki bilgi, yükümlü tarafından gümrük beyannamesinin 44 nolu kutusunda "Belge Referans No" ve "Belge Tarihi" alanlarında beyan ediliyor. Dolayısıyla belge alındıktan sonra bu verinin doğru ve eksiksiz biçimde beyannameye taşınması, sürecin en kritik operasyonel noktası. Başvuru sahibinin gümrük idaresinde kaydı yoksa ve belge kaydı onaylanamıyorsa, İthalat Genel Müdürlüğü e-posta ile bildirim yapıyor ve ithalatçının beş iş günü içinde sisteme kaydını yaptırıp bilgi vermesi gerekiyor; aksi halde başvuru geçersiz sayılıyor.
Süre, Geçerlilik ve Dikkat Edilecekler
Önemli: Tebliğ yayımı tarihini takip eden otuzuncu gün yürürlüğe girer ve gözetim belgelerinin geçerlilik süresi altı aydır. Belge alınıp süresi içinde kullanılmazsa yeniden başvuru gerekir.
Önemli bir sınır da şu: gözetim belgesi, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun eşyanın gümrük kıymetine ilişkin hükümlerinin uygulanmasını engellemiyor. Tebliğ'de belirtilen kıymet, gümrük kıymetinin tespitine esas teşkil etmiyor; yani belge yalnızca bir izleme/gözetim aracı, kıymet tespitinin yerine geçmiyor. Başvuru veya inceleme aşamasında beyanın gerçeğe aykırı olduğu ya da bilgi ve belgelerde tutarsızlık bulunduğu tespit edilirse, eksiklik giderilene kadar belge düzenlenmiyor. Bu nedenle başvuruda sunulan verilerin ticari belgelerle tutarlı olması, sürecin gecikmeden ilerlemesi için belirleyici.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, hukuki veya mali tavsiye yerine geçmez. Şirketinize özel kararlar için mali müşavirinize danışınız.
Evre ERP'de Ne Anlama Geliyor?
Satın Alma Yönetimi
Gözetim belgesi yükümlülüğü esas olarak ithalat siparişlerinin planlanma aşamasını etkiler. Satın Alma Yönetimi tarafında, tedarikçi sipariş kalemlerinin GTİP bilgisiyle ve beyan edilecek birim kıymetle birlikte tutulması, hangi kalemlerin eşik altında kalıp belge gerektireceğini önceden görmeyi sağlar. Böylece sipariş açılırken "bu kalem için gözetim belgesi gerekiyor mu?" kontrolü sürece dahil edilebilir ve belge süresi teslim takvimine yansıtılabilir.
Sözleşme Yönetimi
Gözetim belgesinin altı aylık geçerlilik süresi, belge tarihi ve 23 haneli belge numarası gibi verilerin bir yerde takip edilmesi gerekir. Sözleşme Yönetimi, alınan her gözetim belgesini geçerlilik başlangıç-bitiş tarihiyle kaydederek süresi dolmadan uyarı üretilmesini kolaylaştırır. Bu, süresi geçmiş bir belgeyle beyanname tescili denemesinin önüne geçmeye yardımcı olur.
E-Fatura
İthalat sürecinde beyannameye işlenen gözetim belgesi numarası ve tarihi ile fatura/gümrük belgeleri arasında tutarlılık aranması, belge arşivinin düzenli tutulmasını gerektirir. E-Fatura modülü kapsamındaki elektronik belge yönetimi ve arşiv altyapısı, gümrük beyannamesine referans gösterilen gözetim belgesinin ilgili işlem dosyasıyla birlikte saklanmasını ve gerektiğinde Bakanlığın belge aslı talebine hızlı yanıt verilmesini destekler.
Genel Muhasebe
Belge sürecinden kaynaklanan ithalat gecikmeleri veya ek işlemler, maliyet ve muhasebe kayıtlarına yansıyabilir. Genel Muhasebe tarafında ithalat kayıtlarının doğru dönemde ve doğru belge referanslarıyla eşleştirilmesi, ileride yapılabilecek bir inceleme veya belge aslı talebinde izlenebilirliği artırır.
Eylem Önerileri
İthal ettiğiniz kalemlerin GTİP'lerini Tebliğ ekindeki listeyle karşılaştırın ve eşik altında kalanları belirleyin
Firma adına e-imza ile başvuru yapacak kişinin İthalat: 2026/19 çerçevesinde yetkilendirildiğini kontrol edin
Gümrükler Tek Pencere Sistemi ve e-Devlet erişimlerinizi başvuru öncesinde doğrulayın
23 haneli belge numarası ve belge tarihinin beyannamenin 44 nolu kutusuna eksiksiz işlenmesini sağlayın
Gümrük idaresinde firma kaydınızın güncel olduğundan emin olun (kayıt eksikliğinde beş iş günü süre işler)
Alınan gözetim belgelerinin altı aylık geçerlilik süresini takip edecek bir hatırlatma düzeni kurun
Kapsam ve eşik değerlendirmesi için mali müşavirinizle görüşün